Het Besluit van Echtpaar S.

“Wij willen niet dat er een van ons alleen achterblijft.”

Bij het eerste bezoek in april 2011 vertellen de heer en mevrouw S. dat zij samen het leven willen beëindigen. Zij kennen elkaar 63 jaar. Het was liefde vanaf de eerste ontmoeting en dat is al die jaren zo gebleven. Al pratende wordt duidelijk dat de heer S. helemaal klaar is voor vertrek en dat mevrouw wat aarzeling heeft, maar dat alleen achterblijven voor haar ook geen optie is.

Het gezin heeft voor het werk van meneer lang en op vele plekken in het buitenland gewoond. Zij vertelt met trots dat zij door hem zoveel heeft gezien van de wereld en dat zij de zorg voor hun twee dochters had.

Mevrouw is 80 jaar en zou voor de derde keer een operatie moeten ondergaan in verband met een melanoom in haar gezicht. Daarnaast heeft zij door artrose veel pijn, haar man masseert haar regelmatig om de pijn en stijfheid wat te verlichten. Het lopen gaat steeds moeilijker. Meneer is 83 jaar en door een ernstig hartfalen heeft hij volgens artsen niet lang meer te leven. Daarnaast is hij al 32 jaar diabetespatiënt waarvoor hij zich twee maal per dag moet spuiten met insuline. Doordat hij een tia heeft gehad, moet hij vaker zoeken naar de woorden, wat lastig voor hem is. Zijn gezichtsvermogen gaat steeds meer achteruit en het lezen verloopt intussen met een loep. Vanwege al die klachten raakt hij steeds meer ontregeld en zijn angst om zo maar een keer weg te raken is groot. Meneer heeft voor zichzelf haast. Tevens voelt hij zich verantwoordelijk voor haar. Hij wil niet dat zij alleen achterblijft.

In 2010 hebben zij samen nog een lange buitenlandse reis gemaakt en het was voor hen duidelijk dat dit de laatste reis was. Intussen is hun auto verkocht en de wandelingen die zij samen nog maken worden steeds korter.

Al sinds de oprichting van de NVVE zijn zij lid en hebben zij wilsverklaringen ingevuld. De organisatie kon verder niets voor hen betekenen en zo zijn ze op zoek gegaan naar De Einder. Sinds 4 jaar wonen zij op deze plek en of hun huidige arts over hun wilsverklaringen beschikt weten zij niet. Dat probleem wordt opgelost. Het contact met de huisarts is niet goed, zij hebben veel kritiek op hem en op artsen en de gezondheidszorg in het algemeen. Hij sprak in het vuur van het gesprek zijn twijfel uit of hun huisarts zijn taak als arts wel begreep. Een verzoek aan de huisarts om euthanasie werd afgewezen. De wat heersende en dwingende houding van meneer speelde hierin zeker in zijn nadeel: een arts laat zich niet ‘chanteren’. Natuurlijke geneeswijzen hadden hun belangstelling en vertrouwen, met daarnaast een leefstijl waarin voeding en beweging belangrijk zijn. Meneer deed in het verleden veel aan sport en speelde lang geleden mee in het Nederlands handbalteam.

Door het boek ‘Uitweg’ van Boudewijn Chabot hadden zich goed verdiept in de mogelijkheden die er zijn. Stoppen met eten en drinken was geen optie in verband met zijn suikerziekte en het slikken van grote hoeveelheden pillen was ook niet hun keus. Zij waren vooral geïnteresseerd in het middel pentobarbital.

Een aandachtspunt voor mij was de nogal dominerende en aanwezige houding van meneer die de neiging had om voor mevrouw de beslissingen te nemen. Bij haar bespeurde ik bij kennismaking enige angst en onzekerheid. Daarom heb ik er haar meteen in het eerste gesprek op gewezen dat zij vooral haar eigen tijd moet nemen en dat zij zelf over haar levenseinde moest besluiten; dat meneer daarin zeer uitgesproken en duidelijk was betekende niet dat er bij haar geen ruimte voor aarzeling of angst mocht zijn.

Zij zou hierover nadenken. Toen ik haar de volgende keer sprak, bleek zij alle pro’s en contra’s te hebben afgewogen. Het was een dusdanig met elkaar vergroeid echtpaar voor wie zonder met de ander verder gaan niet bespreekbaar was. Behalve elkaar hadden zij geen familiale of sociale contacten. Mevrouw voelde niets voor een derde melanoomoperatie en ook gezien haar helse reumapijnen wilde zij niet doorgaan met leven. Zij stond duidelijk achter het besluit om het leven samen met haar echtgenoot te beëindigen.

Hoe moeizaam het thuis ook ging, het idee van zorg, ook thuiszorg was niet aan de orde. De kinderen hebben zij op de hoogte gesteld over hoe zij zich hun levenseinde voorstelden. Hun beide dochters, die hun ouders niet anders hebben gekend dan als een zelfstandig opererend echtpaar dat aan elkaar genoeg had, hebben hun besluit als een vanzelfsprekendheid gerespecteerd.

Na het plaatsen van de bestelling werden binnen drie weken de drie flesjes vloeibare pentobarbital bij hen thuis bezorgd. Helaas was er een flesje gebroken. Hoewel een flesje per persoon voldoende is om rustig en voorgoed in te slapen, kozen zij er toch voor om ieder 30mg flunitrazepam toe te voegen. Gewoon voor de zekerheid. Het antibraakmiddel konden zij gemakkelijk via de apotheek bestellen.

Intussen begon het appartement leeg te raken. Alles wat zij zelf konden regelen werd opgeruimd. Meneer die van mening was dat eenieder zijn eigen expertise heeft, wilde niet dat hun twee dochters met ‘de afwikkeling’ van het besluit van hun ouders werden belast. Daartoe wenste hij aan de begrafenisondernemer een exclusieve rol te geven. Het was duidelijk dat de begrafenisondernemer de sleutel kreeg om hen te vinden en niet de huisarts. Advertentie of rouwkaarten waren niet aan de orde. Wat hun kinderen betreft, waren zij er stellig over dat de dochters in leven afscheid van hen moesten nemen en verder niet bij de crematie zouden worden betrokken. Voor dat afscheid hebben zij een gezamenlijke middag met hun vieren gepland.

Ik had moeite met de gedachte dat het de begrafenisondernemer zou zijn die na afloop van de crematie de kinderen daarvan op de hoogte zou stellen. Het idee om vooral de kinderen zelf te laten besluiten om op hun eigen wijze afscheid van hun ouders te nemen omdat dit voor de verwerking goed is, vonden ze bij nader inzien toch beter en zij zijn bereid geweest om op hun crematie hun dochters toch aanwezig te laten zijn.

Op een zaterdagavond in juli om 22.00 uur wilden zij hun leven afsluiten. De dag ervoor was ik bij hen voor een laatste bezoek om alles door te nemen ter geruststelling van een ieder en om afscheid te nemen. Op de tafel lag een groot vel papier waarop hun keus om zelf dit leven te beëindigen goed zichtbaar werd gemaakt met de bij behorende verklaringen. Honing wilden ze nemen om de bittere nasmaak van de pentobarbital te neutraliseren en vervolgens de vermalen pillen met vla. Zij zouden alles van te voren klaarzetten in de slaapkamer en ook werden er extra kussens gebruikt om zo de gewenste houding te krijgen bij het innemen en inslapen. Zij waren vol vertrouwen en hun waardering voor de begeleiding door De Einder en voor de informatie uit het boek ‘Uitweg’ van Boudewijn Chabot was groot.

Tot slot werd mij nog een borrel aangeboden maar ik moest het bij water laten. Het was een bezoek met mooie verhalen over het leven, de voorbij gevlogen fijne tijd, de prachtige reizen, hoe mooi het samen was een leven zo met elkaar verweven te zijn. Ze spraken over de beleving van het ouder worden, de aftakeling van het lichaam, het zeker weten dat het leven eindigen in een verzorgingshuis niets voor hen is en dat het zo goed is.

Tot slot haalde meneer zijn kleine trekharmonica er bij en gingen zij nog samen een stuk spelen. Muziek was zo belangrijk geweest in hun leven en ze hadden er zo van genoten. Er was een ontspannen sfeer.

Het was een goede tijd geweest, dit prachtige leven samen en om dat leven ook samen af sluiten, dat was hun wens. En zo is het gegaan.

Thea Maarse (consulent van De Einder)