Naar Dignitas in Zwitserland voor ‘De laatste reis’

“Ik heb een mooi en goed leven gehad. Nu hoef ik niet meer”, zei mevrouw O. toen ik haar voor het eerst ontmoette.

Het is zondagmorgen en in de auto op weg naar Zwitserland zitten vier mensen. Sommige kennen elkaar sinds een paar uur, andere al 20 jaar. Vier mensen die allemaal hetzelfde doel voor ogen hebben. Samen gaan ze ervoor zorgen dat een van hen aan haar laatste reis is begonnen en rustig zal mogen sterven in Zwitserland.

Wie zijn zij? Wie zijn deze spelers in dit wel heel bijzondere verhaal?

De chauffeur Jeroen, 36 jaar en kleinzoon van een vriendin van Mevrouw O. Hij zal ons heen en terug rijden op een safe manier. Els, een goede vriendin al sinds 20 jaar, die alles geregeld heeft wat deze reis mogelijk maakte en ik, counselor van de Einder en sinds december 2009 in contact gekomen met mevrouw O.

De hoofdpersoon is mevrouw O., bijna 90 jaar. Haar grootste wens is om haar leven te mogen beëindigen nu het al zo’n lange tijd niet goed meer met haar gaat. Een prachtig leven had ze, een leven waar ze met plezier op terug kijkt. Een leven vol boeiende contacten, uitdagende werkzaamheden en interessante reizen. Veel gezien, veel geleerd en veel pret gemaakt ook. Na haar pensionering bleef ze actief als adviseur en bestuurslid van diverse organisaties. Ze stond nog midden in het leven en dat beviel uitstekend. Ze bleef haar partijtje meeblazen. Haar vrijheid en zelfstandigheid waren haar zo lief dat ze er nooit toe kon komen om zich echt voor langere tijd te binden aan iemand. Zo bleef ze alle en gaand en eigen kinderen waren geen onderdeel van haar bestaan.

Toen ze in het voorjaar van 2009 ernstig getroffen werd door een hersenbloeding was de jeu eraf. Na revalidatie bleef de rolstoel haar vervoer middel en hoewel de spraak goed terugkeerde was ze niet meer in staat zelfstandig te wonen en moest ze haar ruime, mooi ingerichte flat verruilen voor een kleine kamer in een verzorgingstehuis. Suikerziekte ging haar meer en meer parten spelen, de doofheid nam toe, haar gezichtsvermogen nam af en haar grootste vrees was helemaal blind te worden. Daarnaast had ze last van hevige hoofdpijnen en pijn in haar armen. Ook was de kracht uit haar handen verdwenen. Haar zo sprankelend zelfstandig leven was gereduceerd tot een moeizaam doorbrengen van de dag in grote afhankelijkheid van anderen.

Lezen was slechts mogelijk met behulp van een sterke loep en haar geliefde klassieke muziek kon ze niet meer goed horen. In deze staat van zijn maakte ik kennis mat haar en vroeg ze me haar te helpen om met behulp van de organisatie Dignitas haar leven af te sluiten, omdat haar huisarts niet voor zijn geweten kon verantwoorden mee te helpen aan euthanasie. Voor versterven wilde hij wel alle ondersteuning geven, maar in de euthanasie vraag wilde hij niet meegaan.

Dignitas (een organisatie waar zij al jaren lid van was), helpt mensen die terminaal zijn, of van wie de lichamelijke conditie erg slecht is en waar geen verbetering meer mogelijk is, hun leven te beëindigen, waarbij de vrije wil van de lijdende persoon de hoofdrol speelt.

Na diverse gesprekken en de hulp van vriendin Els gingen de benodigde papieren richting Zwitserland. Hoewel mevrouw O. er niet gerust op was kreeg ze na veertien dagen een positief antwoord. Dat betekende nog meer formulieren en verklaringen en een eerste aanbetaling , want gratis is dit alles natuurlijk niet, hoewel er ook een regeling is voor mensen die in minder goeden doen verkeren.

Dit alles resulteerde in een ‘voorlopig groen licht’. Mevrouw O. en haar begeleiders waren welkom. Uitgezwaaid door medebewoners, vrienden en verzorgenden van het verzorgingstehuis begonnen we aan een bijna 800 kilometer lange tocht naar Zwitserland.

Hoewel we regelmatig stopten voor een kop koffie of een broodje bleek de reis buitengewoon zwaar te zijn voor mevrouw O. en kwam ze uitgeput aan bij ons hotel. Ze was zo vermoeid dat ze onmiddellijk in een diepe slaap viel toen ze in bed geholpen was. De volgende dag bleek haar constitutie zo verslechterd dat ze voortdurende zorg nodig had. Kon ze thuis nog vanuit haar rolstoel zelf diverse handelingen verrichten, nu bleek dat er 24 uur per dag iemand bij haar moest zijn. Haar lichaam liet het meer en meer afweten, maar haar geest bleef scherp en helder.

Maandagmiddag vond het eerste consult plaats van een arts die verbonden was aan Dignitas. Deze moest beoordelen of de vraag aan Dignitas positief beantwoord kon worden. Uit het gesprek bleek niet alleen hoe bewust en sterk mevrouw O. naar haar dood verlangde, maar ook hoe er geen enkel perspectief voor lichamelijke verbetering was. Mevrouw O. kreeg nu echt ‘groen licht’ en zo gebeurde het dat woensdagmorgen (de Zwitserse staat eist minimaal een dag bedenktijd tussen het eerste en tweede bezoek van de arts) na het tweede bezoek van de arts, waar opnieuw de wilsbekwaamheid getoetst werd, wij vertrokken naar ‘het Blauwe Huis’, waar twee zeer professionele begeleiders ons opwachtten met koffie, thee en chocola. Het huis was eenvoudig, rustig maar smaakvol ingericht. Naast de houten ronde tafel waar we in eerste instantie aanzaten bevonden zich ook een lekkere driezitsbank en een bed in de kamer. Door de diverse ramen was er uitzicht op een mooi aangelegde tuin, met een terras en een vijver. Het zacht stromen van het watervalletje en het gefluit van diverse vogels maakten het geheel compleet.

Mevrouw O. werd opnieuw gevraagd of ze haar leven wilde afsluiten en na een overtuigend ja kreeg ze haar eerste drankje, dat ervoor moest zorg en haar maag rustig te houden. Daarna wilde ze graag op bed gelegd worden, want ze was zo moe. Moe van het leven, moe van de pijn, moe van alle onrust en strijd rond haar wens heen te mogen gaan en moe van ‘alle gedoe’, zoals ze het zelf noemde. Na een laatste groet, een laatste omarming en een laatste ‘goede reis’ was het tijd voor het tweede drankje. Voordat ze dit aangereikt kreeg werd nogmaals gevraagd of ze dit wilde, in het besef dat na het drinken ervan ze in een diepe slaap zou geraken met de dood tot gevolg. Een helder, bijna ongeduldig “ja” was haar antwoord. Ze nam de beker en dronk hem zonder aarzelen in een keer leeg. Een slok water en een stukje chocola tegen de bittere smaak was het laatste dat ze in dit leven tot zich nam. Een diepe slaap nam snel bezit van haar en na ongeveer 10 minuten zagen we hoe haar adem oppervlakkiger werd totdat deze stopte. Haar gezicht ontspande zich, de rimpels streken zich glad en de bevrijding was gekomen. Zo wilde zij het en zo was het goed.

Voor mevrouw O. was het klaar, maar voor ons nog niet. Wij moesten wachten op de politie (drie man sterk) en de officier van justitie. Ook kwam er een schouwarts met een assistente. Alles werd zorgvuldig bekeken en onderzocht en tenslotte akkoord bevonden. Terug naar huis was er een wel erg lege pek in de auto. Lijfelijk was ze er niet meer, maar in onze harten en hoofden des te sterker.

Vaarwel dappere mevrouw O..

Vaarwel.

Tineke Oostendorp-Kamphuis (ex-consulent van De Einder)