Ouder echtpaar

Zelfeuthanasie

Zelfeuthanasie en artseneuthanasie

Na een langdurige maatschappelijke discussie werd in 2002 de ‘Wet Toetsing Levensbeëindiging op Verzoek en Hulp bij Zelfdoding’ in Nederland van kracht. Deze wet wordt hier verder aangeduid als WTL. De WTL maakt het voor een arts mogelijk in te gaan op een vrijwillig en weloverwogen verzoek van een patiënt om euthanasie (strafbaar op grond van artikel 293 Sr) of hulp bij zelfdoding (strafbaar op grond van artikel 294 Sr), zonder daarvoor vervolgd te worden.

Levensbeëindigend handelen door een ander dan de betrokkene conform de voorschriften van de WTL, heet ook wel ‘artseneuthanasie’.

Tot de belangrijkste voorwaarden waaraan een arts zich ingevolge de WTL moet houden, behoort de voorwaarde dat sprake moet zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. In het overgrote deel van de gehonoreerde verzoeken is er sprake van dergelijk uitzichtloos en ondraaglijk lijden met een fysieke oorzaak. Het is echter goed te bedenken dat de wet géén onderscheid maakt tussen fysiek en psychisch lijden. Het gaat de wet uitsluitend om de uitzichtloosheid en de ondraaglijkheid van het lijden.

De praktijk leert echter dat lijden met een psychische oorzaak alleen bij zeer hoge uitzondering door de arts gekwalificeerd wordt als uitzichtloos en ondraaglijk. Honorering van een verzoek om euthanasie of hulp bij zelfdoding conform de WTL gebaseerd op ondraaglijk psychisch lijden, komt naar verhouding nog zelden voor. Gevolg hiervan is dat de psychiatrische patiënt het reële risico loopt met zijn ondraaglijk lijden in de kou te blijven staan. De Einder beschouwt dit als een onwenselijke situatie omdat het gevaar voor een zelfgezochte wrede en eenzame dood erdoor vergroot wordt.

Naast psychiatrische patiënten vormen jongeren een bijzondere groep. Zelfdoding in deze leeftijdsgroep komt voor. De Einder en door haar gefaciliteerde consulenten hanteren het standpunt dat het gesprek met jonge hulpvragers desondanks net zo open moet zijn als met hulpvragers op gevorderde leeftijd. Ook deze jongeren hebben er wel degelijk behoefte aan om serieus te worden genomen. In de visie van De Einder zullen jongeren aan wie open en zonder taboe een begeleiding wordt geboden eerder voor het leven kiezen dan jongeren die ervaren dat hun vragen rondom zelfdoding juist op grond van hun leeftijd niet serieus worden genomen.

Een andere specifieke groep vormt degenen die hun leven ‘voltooid’ achten. Op grond van de huidige WTL mag een arts niet ingaan op een verzoek tot levensbeëindiging, gemotiveerd door voltooid leven. Ook hier pleit De Einder er voor om een ruimere benadering te hanteren.

Wanneer het gaat om de keuzes rond het levenseinde staat voor iedere wilsbekwame Nederlandse burger een aantal mogelijkheden open. Persoonlijke omstandigheden zijn hier van wezenlijk belang en het is aan de persoon in kwestie om te bepalen welke keuze hij of zij maakt. De mate waarin het individu bij die keuze ook zelf de regie kan (blijven) voeren, verschilt per keuzemogelijkheid en per situatie. Sommige keuzes brengen een grotere afhankelijkheid van derden met zich mee, dan andere.
Tot de keuzes die openstaan behoren onder meer:

  • het weigeren van nieuwe medische behandelingen
  • het stoppen van lopende behandelingen
  • het weigeren van reanimatie
  • het verzoek om intensieve pijnbestrijding
  • het verzoek om een finaal verblijf in een hospice
  • het verzoek om continue sedatie
  • het verzoek om euthanasie

Daarnaast en aanvullend zijn er andere mogelijkheden waarover de laatste jaren steeds meer bekend is geworden en waarbij het mogelijk is de regie geheel in eigen hand te houden.

Dit betreft:

  • levensbeëindiging door het innemen van (een) geschikte (combinatie van) medicijnen, de zogenaamde medicijnroute
  • levensbeëindiging door het stoppen met eten en drinken, ook bekend als ‘bewust versterven’
  • levensbeëindiging via de zogenaamde ‘heliummethode’, waarbij gebruik gemaakt wordt van helium, een inert gas

Levensbeëindiging via de laatste drie routes heet ook ‘zelfeuthanasie’: levensbeëindigend handelen door de betrokkene zelf na een heldere afweging besloten en op zorgvuldige wijze uitgevoerd.